HomilíaNicolaaskathedraal
24º Domingo del Tiempo Ordinario
Traducción automática, verificada de forma independiente · 24e Zondag door het jaar
Transcripción automática de la retransmisión. El texto no está revisado; solo se corrigieron la puntuación y las mayúsculas, sin cambiar una sola letra.
Cada vez que aparece el evangelio de hoy, tengo que pensar en un libro que leí hace algunos años sobre Simon Wiesenthal. Quizá su nombre aún le diga algo. Era un arquitecto judío que en 1945 fue liberado del campo de concentración de Mauthausen. Allí vio morir a toda su familia y desde entonces consagró el resto de su vida a la búsqueda de criminales nazis. Vivió cosas verdaderamente espantosas durante la guerra. Y, sin embargo, sobre todo una cosa siguió persiguiéndole de manera muy especial el resto de su vida: su negativa a conceder el perdón a un soldado alemán moribundo que tanto lo anhelaba.
Ese soldado había asesinado durante la guerra a un matrimonio judío y a su hijo, únicamente porque eran judíos. Después sintió un remordimiento atroz, pues comprendió que había actuado sin piedad como parte de un sistema igualmente despiadado. Wiesenthal no había sido capaz de pronunciar una palabra de perdón. Y sin decir nada había dejado atrás al soldado alemán, solo con su culpa. Durante años la cuestión de si su decisión había sido la correcta siguió ocupando a Wiesenthal. Y en los años sesenta puso estos acontecimientos por escrito y envió su relato a varios amigos con la pregunta de si debió perdonar a ese soldado alemán. Si uno intenta ponerse en el lugar de la lucha de este hombre, se siente ante un problema inmanejable.
Después de tanta miseria en ese campo de concentración, con la propia muerte ante los ojos, conceder el perdón a un asesino. No sé si yo sería capaz de ello. No viví lo que él vivió. Así que no debo juzgar. Pero sí me quedo mirando con asombro e interponiendo reparos ante la respuesta de Jesús a Pedro hoy, que le preguntó: Señor, ¿cuántas veces tengo que perdonar a mi hermano cuando me hace algo malo? ¿Hasta siete veces?
Y siete veces ya es muchísimo y llega muy lejos. Y Pedro también pensaba que era muy generoso con sus siete veces. Pero Jesús le responde: "No te digo hasta siete veces, sino hasta setenta veces siete." Eso significa: siempre. Hay que perdonar siempre. No hay límite en el número y no hace falta contar. Solo cuando has perdido la cuenta y ya no cuentas, eres indulgente como Dios es indulgente.
Y como Jesús hace tan a menudo, añade a esta ley una parábola. Una comparación para hacer clara su respuesta. Y con ella quiere demostrar hasta dónde debe llegar en realidad la disposición a perdonar. Una parábola muy fascinante, no en último lugar porque en esta historia no se trata en absoluto de la frecuencia del perdón, del número de veces, sino de la magnitud de la deuda que hay que perdonar. Y tampoco en ello parece haber límites ni restricciones. Dios mismo perdona la mayor carga de deuda concebible. Y eso es, en el fondo, el ideal y la norma de una vida verdaderamente cristiana.
Y entonces leemos que un rey quiso ajustar cuentas con sus siervos. Le presentaron entonces a un siervo que le debía muchos millones. Una suma astronómica. El siervo suplicó entonces al rey una prórroga del pago. En realidad una petición absurda, pues en cien años no podría pagar su deuda. No obtuvo esa prórroga, sino mucho más de lo que pedía, porque el rey generosamente le condonó toda su deuda. Y frente a ello está esa pequeña cantidad que un colega le debía, no comparable con esos millones.
Y esa pequeña cantidad el mismo siervo no quiso condonársela a su colega; incluso su súplica de una prórroga del pago no encontró acogida. En esta parábola del siervo despiadado tenemos, pues, dos situaciones comparables, en las que dos deudores suplican con casi las mismas palabras una prórroga del pago. Pero qué contraste entre los dos. Al uno se le perdona una deuda enorme con un gesto generoso del rey, pero respecto a un colega ese mismo deudor se mantiene en su derecho: una deuda, por pequeña que sea, debe pagarse. Debido a que ambas situaciones se vinculan entre sí en esta parábola, queda claro para los oyentes de entonces y para nosotros ahora que debemos distanciarnos de la conducta de ese siervo. Porque es antievangélico querer mantenerse siempre y en todas las circunstancias en el propio derecho cuando Dios mismo es tan misericordioso.
Ese derecho pierde su autoridad y su fuerza cuando ya no sirve a la persona, sino que precisamente la hiere y la daña. Dicho de otro modo: cuando ya no contribuye a la felicidad y al bienestar del prójimo, sino que precisamente lo reduce y lo debilita, y con ello bloquea el reino de Dios. En esencia hemos escuchado lo mismo en la primera lectura de hoy. Perdona a tu prójimo una injusticia, y tus propios pecados te serán perdonados cuando ores. Pero ¿puede orar pidiendo perdón por su propio pecado una persona que es durísima con su prójimo? Sí, por eso también oramos una y otra vez en el Padrenuestro: perdona nuestras ofensas como también nosotros perdonamos a los que nos ofenden. Perdonar a esa persona junto a nosotros es la condición para poder recibir el perdón del mismo Dios.
Pero cuesta tiempo crecer hacia el perdón. No tenemos simplemente derecho al perdón; se nos da. Y las heridas son a veces tan profundas y hay a veces tanta destrucción. Por eso el perdón nunca puede ser exigido. Y con esto no digo que la reconciliación sea posible en todo momento. Una lucha como la de Simon Wiesenthal es ejemplar de las experiencias de muchos en nuestra sociedad. Miren todas las guerras, persecuciones, atentados, violencia.
Miren la opresión y el abuso en la sociedad, en la iglesia, dentro de las familias. No podemos decir sin más que perdonar crímenes y deudas resulta bastante asequible. Algunos realmente no pueden, ni siquiera después de años. Oremos, pues, para que Dios nos dé la fuerza de perdonar a otros como también nosotros deseamos ser perdonados. Setenta veces, siete veces. Pues también necesitaremos el perdón de Dios cuando no podamos dar a otros lo humanamente sabio. Que él sí sea capaz de ello nos hace ínfimos y pequeños, pero también grandes en la confianza de que podemos sabernos siempre seguros en su bondad.
Texto original · Neerlandés
24e Zondag door het jaar
Telkens als het evangelie van vandaag langskomt, moet ik denken aan een boek dat ik een aantal jaren geleden heb gelezen over Simon Wiesentaal. Zijn naam zegt u misschien nog wel iets. Hij was een joodse architect, die in 1945 bevrijd werd uit het concentratiekamp Mauthausen. Daar zijn hele familie heeft zien sterven en die sindsdien zijn verdere leven gewijd heeft aan het opsporen van nazi-misdadigers. Hij heeft in de oorlog echt afschuwelijke dingen meegemaakt. En toch is vooral één ding hem heel bijzonder zijn verdere leven blijven achtervolgen, namelijk zijn weigering om aan een stervende Duitse soldaat vergeving te schenken terwijl die er zo naar verlangde.
Die soldaat had in de oorlog een joodsechtpaar en hun kind vermoord, alleen maar omdat ze jood waren. Hij had er achteraf gruwelijk spijt van, want hij zag in dat hij medogeloos gehandeld had als onderdeel van een even medogeloos systeem. Wiesenthal was niet in staat geweest een woord van vergeving te spreken. En zonder iets te zeggen had hij de Duitse soldaat achtergelaten, alleen met zijn schuld. Jarenlang heeft het Wiesenthal bezig gehouden of zijn beslissing wel de juiste was geweest. En in de jaren zestig legde hij deze gebeurtenissen op schrift vast en stuurde zijn relaas aan een aantal vrienden met de vraag of hij die Duitse soldaat toch wel had moeten vergeven. Als je je probeert in te denken in de strijd van deze man, dan voel je je geplaatst voor een onhanteerbaar probleem.
Na zoveel ellende in dat concentratiekamp met je eigen dood voor ogen vergeving schenken aan een moordenaar. Ik weet niet of ik daartoe in staat zou zijn. Ik heb het niet meegemaakt wat hij heeft meegemaakt. Ik mag het dus niet over oordelen. Maar ik sta wel aan te kijken en aan te hikken tegen het antwoord van Jezus aan Petrus vandaag die hem vroeg. Heer, hoe vaak moet ik mijn broeder vergeven als hij mij iets misdoet? Tot zeven keer toe?
En zeven keer is al heel veel en gaat heel ver. En Petrus dacht dan ook dat hij heel royaal was met zijn zeven keer toe. Maar Jezus antwoordt hem: "Nee, niet tot zeven keer toe, zeg ik je, maar tot zeventig keer zeven." Dat wil zeggen: altijd. Je moet altijd vergeven. Er is geen grens aan het aantal en er hoeft niet geteld te worden. Pas wanneer je de tel kwijt bent en niet meer telt, ben je vergevingsgezind zoals God vergevingsgezind is.
En zoals Jezus zo vaak doet, voegt hij aan deze wet een parabel toe. Een vergelijking om zijn antwoord duidelijk te maken. En hij wil daarmee aantonen hoe ver vergevingsgezindheid eigenlijk moet gaan. Een hele boeiende parabel, niet in het minst omdat het in dit verhaal helemaal niet om de frequentie van het vergeven gaat, om het aantal keren dus, maar om de grootte van de schuld die je moet vergeven. En ook daaraan blijken geen grenzen te zijn, geen beperkingen. God zelf vergeeft de grootste denkbare schuldenlast. En dat is toch eigenlijk het ideaal en de norm voor een echt christelijk leven.
En dan lezen we dat een koning afrekening wilde houden met zijn dienaren. Er werd hem toen een dienaar voorgeleid die hem vele miljoenen schuldig was. Een astronomisch bedrag. De dienaar smeekte toen de koning om uitstel van betaling. Eigenlijk een idioot verzoek, want in geen honderd jaar zou hij zijn schuld kunnen aflossen. Hij kreeg dat uitstel niet, maar heel veel meer dan hij vroeg, want grootmoedig schoonk de koning hem zijn hele schuld kwijt. En daartegenover staat dan dat kleine bedrag dat een collega hem schuldig was, niet te vergelijken met die miljoenen.
En dat kleine bedrag wilde diezelfde dienaar niet aan zijn collega kwijtschelden; zelfs zijn smeek om uitstel van betaling vond geen gehoor. In deze parabel van de onverbiddelijke dienaar hebben we dus te doen met twee vergelijkbare situaties, waarin twee schuldenaren in haast dezelfde bewoordingen smeken om uitstel van betaling. Maar wat een tegenstelling tussen die twee. De ene wordt een hele grote schuld door de koning met een royaal gebaar vergeven, maar ten aanzien van een collega staat diezelfde schuldenaar op zijn recht: een schuld, hoe klein ook, moet worden ingelost. Doordat beide situaties in deze parabel met elkaar verbonden worden, wordt het voor de luisteraars toen en voor ons nu duidelijk dat wij ons moeten distancieren van het gedrag van die dienaar. Het is namelijk onevangelisch om altijd maar en onder alle omstandigheden in je recht te willen blijven staan als God zelf zo genadig is.
Dit recht verliest zijn gezag en kracht wanneer het niet langer de mens dient, maar juist kwetst en beschadigt. Anders geformuleerd: wanneer het niet langer bijdraagt tot het geluk en het welzijn van je medemens, maar dit juist vermindert en verzwakt en daarmee het rijk Gods blokkeert. In wezen hebben we de eerste lezing van vandaag hetzelfde gehoord. Vergeef je naastens een onrecht, dan worden, wanneer je erom bidt, jouw eigen zonde kwijtgescholen. Maar kan een mens die keihard is voor zijn medemens om vergeving bidden voor zijn eigen zonde? Ja, daarom ook bidden wij telkens opnieuw in het Onze Vader: vergeef ons onze schulden zoals ook wij vergeven aan onze schuldenaar. Vergeven aan die mens naast ons is de voorwaarde om van God zelf vergeving te kunnen krijgen.
Maar het kost tijd om naar vergeving toe te groeien. We hebben niet zomaar recht op vergeving, het wordt ons gegeven. En de wonden zijn soms zo diep en er is soms zoveel verwoest. Vergeving kan daarom nooit worden opgeëist. En daarmee zeg ik niet dat verzoening ten alle tijden mogelijk is. Een worsteling zoals die van Simon Wiesenthal is exemplarisch voor de ervaringen van velen in onze samenleving. Kijk naar alle oorlogen, vervolgingen, aanslagen, geweld.
Kijk naar onderdrukking en misbruik in de maatschappij, in de kerk, binnen gezinnen. We kunnen niet zomaar zeggen dat misdaden en schulden vergeven best wel op te brengen is. Sommigen kunnen het echt niet, zelfs niet na jaren. Laten wij daarom bidden dat God ons de kracht geeft anderen te vergeven zoals ook wij graag zelf vergeven willen worden. Zeventig maal, zeven maal. We zullen Gods vergeving immers ook nodig hebben als we het menselijke wijs niet aan anderen kunnen geven. Dat hij er wel toe in staat is, maakt ons nietig en klein, maar ook groot in het vertrouwen dat we ons in zijn goedheid altijd geborgen mogen weten.
Ver el vídeo desde el minuto 25:23 ↗
Homilía de la retransmisión pública de la parroquia, reproducida con su permiso.