Sint-Jozef, 19 maart 2026, Krijtberg, Amsterdam

Wij kunnen sint Jozef niet verstaan zonder Jezus, en wij kunnen Jezus niet verstaan zonder zijn voorouders: Abraham, de aartsvader, en David, de koning. De Messias is geworteld in onze menselijkheid, die niet door zichzelf gered wordt, maar door de genade, door de genade uit het geloof, zoals sint Paulus goed uitlegt in zijn fameuze brief aan de Romeinen. De exponent van dat geloof is Abraham, terwijl David onze menselijkheid letterlijk belichaamt: „Ik zal na u uw nakomeling doen opstaan, die uit uw lendenen voortkomt,” zegt de Heer tot koning David door de profeet Nathan, „en Ik zal zijn koninkrijk vast maken.” In sint Jozef kwamen het koninklijke geslacht van David en het geloof van Abraham, dat hem tot gerechtigheid gerekend werd, samen om te worden vervolmaakt, vergoddelijkt zelfs, in de zoon van Maria, die ook wettelijk de zoon van Jozef was.

De levensbeschrijving van sint Jozef is, zacht uitgedrukt, schetsmatig, maar af en toe kruist iemand onze weg, in het echte leven of in het nieuws, die concreet en tastbaar maakt hoe een rechtvaardig man van edelen bloede eruit kan zien. Zo’n man was Pieter Wittenberg, die eerder deze week op 78-jarige leeftijd overleed. De ex-bankier kwam in 2018 in het nieuws, toen de Griekse politie op het eiland Lesbos hem en drieëntwintig andere humanitaire hulpverleners voor de rechter sleepte op beschuldiging van mensenhandel, lidmaatschap van een criminele organisatie, spionage, witwassen, et cetera. Zijn werkelijke overtreding? Hij had vluchtelingen geholpen door veilige landingsplaatsen aan te wijzen en hen van voedsel, water en droge kleding te voorzien zodra ze veilig aan wal waren gekomen. Pas een maand geleden, na acht lange jaren met de voortdurende dreiging van twintig jaar gevangenis, oordeelde de Griekse rechtbank de absurde aanklachten eindelijk „niet bewezen”. Kort daarna kwam de terminale ziekte aan het licht die Pieter Wittenberg naar een betere wereld zou brengen. In de overlijdensberichten werd hij geprezen als „iemand met een zeer duidelijk moreel kompas, die precies wist waarin hij geloofde en daarnaar handelde”. Die eigenschap, „een zeer duidelijk moreel kompas”, maakt Pieter Wittenberg tot een man naar het beeld en de gelijkenis van sint Jozef, met wie hij ook de zorg voor vluchtelingen deelde — denk aan de vlucht van de Heilige Familie naar Egypte — en zelfs een bloedlijn: Pieters vader was een Jood die in 1939 uit Tsjechoslowakije moest vluchten, kort voordat Hitler het land binnenviel, en hier in Amsterdam onderdak vond. Beroepsmatig lijkt Pieter de bankier wellicht verder van Jozef de timmerman af te staan, maar ook hier is een belangrijke overeenkomst: als investeringsbankier bij een pensioenfonds werkte Pieter altijd voor de mensen achter het geld, de pensioenen van gewone arbeiders en de verantwoordelijkheid die daarmee gepaard gaat.

Wie zou eraan twijfelen dat de goede sint Jozef niet door dezelfde waarden geïnspireerd was bij het opvoeden van onze Verlosser, het Kindje Jezus?

Het geloof van Abraham en de menselijkheid van David zijn geen abstracte categorieën uit een ver verleden, evenmin als hun volmaakte voorbeeld sint Jozef beperkt kan worden tot vrome prentjes. Wat zij gemeen hebben is het eeuwige verlangen naar een betere wereld, weerspiegeld in een helder geweten. „Ik heb altijd gehandeld volgens mijn geweten en mijn plicht als mens en als zeeman: mensen in nood helpen,” zei Pieter Wittenberg. Zijn besluit om samen met zijn vrouw Liesbeth naar Lesbos te gaan om vluchtelingen te helpen, werd genomen na het tragische verlies van hun jongste zoon bij een scooterongeval. Het gaf hun leven een nieuwe zin, niet ongelijk aan de roepstem van een lijdende wereld die God de Vader inspireerde zijn Zoon te zenden, en sint Jozef om samen met zijn moeder Maria voor Hem te zorgen. Wij delen in diezelfde menselijkheid, wij delen in het geloof van Abraham, wij delen in de goddelijke roeping, goed gehoord en in praktijk gebracht door Pieter Wittenberg, om van deze wereld een betere plaats te maken door eenvoudigweg onze tijd en talenten met iedereen te delen, beginnend bij hen die het meest behoeftig zijn.