Rectoraatsoverdracht • Regionaal overste van de Jezuïeten Marc Desmet SJ

Beste mensen van de Krijtberg, beste vaste kerkgangers die meer dan ikzelf vertrouwd zijn met deze plek,

Dit word niet zodanig een homilie – een toelichting bij de lezingen - als wel een ‘preek’, een stichtend woord naar aanleiding van het doorgeven van de rectoraatsstaf van Jan Stuyt aan Marc Lindeijer.

Dit rectoraat is een dienst. Wij, jezuïeten, bezitten deze kerk niet, wij bedienen ze. Deze bediening is een belangrijk dienstwerk. En al is het materieel niet ‘onze kerk’ toch is er natuurlijk ook een materiële dimensie en zorg aan het bedienen van een kerk. Het is opvallend in het evangelie – misschien niet voor een Nederlander maar wel voor een Vlaming - hoe vaak Jezus spreekt over geld. Ook weer vandaag. ‘De heer prees het – zelfs - in de onrechtvaardige rentmeester dat hij met overleg gehandeld had want de kinderen van deze wereld handelen onderling met meer overleg dan de kinderen van het licht.’ En al willen bij zeker behoren tot de kinderen van het licht, toch kunnen we leren van het overleg van de kinderen van deze wereld. Dank zij de materiële zorg staan we hier nog altijd in deze kerk.

We zijn dan ook meer dan dankbaar voor het heel goede werk van Jan die voor de tweede keer dit dienstwerk in de Krijtberg ter harte nam, met de gekende schwung en slimmigheid, en de kracht van de beknoptheid. Je noemt, Jan, in een beknopte terugblik de Krijtberg een plaats van troost, van uitdaging, en van ‘er zijn’, wat zich kristalliseerde in je avondtoer en -gebed in de donkere kerk, die jij dan op dat moment alleen voor jezelf hebt. Een persoonlijke, misschien wat vreemde associatie: ik hou ervan in ons mooie, gerenoveerd regiohuis in Antwerpen op zaterdag, wanneer er niemand is, rond te lopen, en te bidden in onze kleine kapel daar, waar de hele wereld toch aanwezig is. Ik herken het dus, Jan. Het ontroert mij. Het toont wat deze kerk en de mensen die er komen, uit de hele wereld overigens, voor jou is gaan betekenen. Je kan nu met een – als ik het mag zeggen - wat geruster hart verder overste zijn van de communiteit.

Met Marc Lindeijer als nieuwe rector komt de kerk in de handen van een hagiograaf, een man van heiligen – of hij een heilig man is mag slechts na zijn heengaan uitgesproken worden - die zich hier toch wel in zijn heilige speeltuin moet wanen en deze kunstige overdaad zal kunnen aanwenden naar hartenlust. Hij kan hier zoals Matteüs ‘als een huisvader uit zijn schat oud én nieuw tevoorschijn halen’ – ik denk wat het nieuwe betreft bijvoorbeeld aan onze twee Nederlandse medebroeder-martelaars Nikolaas Kluiters en Frans van der Lugt aan wie uw voorganger Jan meer dan passende aandacht en een bid- en koesterplaats heeft geschonken. Deze ruimte biedt een diversiteit aan katholieke mediaties/bemiddelingen, niet om er zich in te verliezen of te blijven hangen maar als duizenden verwijzingen naar de ene, Drie-ene God. Het biedt een vorm van God vinden in alle dingen. Zoals de tussenzang van deze dag zingt: ‘Want boven de volkeren troont de Heer, zijn glorie beheerst de wereld / Die van omhoog overziet het hemelgewelf en de aarde…

De Krijtberg is niet zomaar een kerk: Ze is al sinds 1654 ononderbroken, zelfs niet door de opheffing, toevertrouwd aan de jezuïeten. In die in alle opzichten historische traditie is Jan getreden en treedt nu Marc Lindeijer. Deze kerk is het eeuwenoude maar ook actuele ‘stenen’ gezicht van de Sociëteit van Jezus in Nederland waar mensen uit de hele wereld binnen treden. Daarnaast, ook quasi letterlijk, is er naast het Ignatiushuis dat sinds tien jaar – een b by in vergelijking met de Krijtberg - mensen uitzendt om Geestelijke Oefeningen en Gemeenschappelijke onderscheiding op zoveel plaatsen te lande uitzendt en ook het virtuele gezicht van de Sociëteit. Het is Voorzienig genoeg dat deze rectoraatstransitie in het zelfde weekend valt als het tienjarig jubileum van het Ignatiushuis.

Deze kerk is smal als de weg die volgens de bergrede naar het leven leidt, en deze kerk is hoog, doet de blik omhoog heffen Zo spreekt ze van het goddelijk mysterie, tegelijk spreekt ze van verte, het verre oosten in de figuur van Xaverius, en het Nabije Oosten in de figuren van de Nederlandse jezuïetenmartelaren Frans van der Lugt en Nikolaas Kluiters die broederlijk samen herinnerd worden.

De Krijtberg is niet zomaar een kerk. Het is een kerk die in de eerste plaats traditie uitstraalt maar ook toekomst:

met missen in het Nederlands, latijn én Engels – traditie en toekomst voorbeeldig verenigd in de Living Stones die ons sinds den drietal jaren toch wel providentieel in de schoot zijn geworpen en vanuit Spuizicht de spirituele rijkdom van deze kerk aan al wie het wil horen verhalen.

Maar traditie en toekomst/perspectief worden hier ook belichaamd in een Levend Woord dat dagelijks in de homilie door een variatie aan voorgangers verkondigd wordt; dagelijks brood dat dagelijks wordt verdeeld vanuit het ignatiaans meditatief gezelschap met Jezus van de voorganger. In een geloofscursus.

Dit is niet zomaar een kerk. Ze is verankerd op deze plaats maar haar betekenis verschoof naargelang de kerkelijke context. Na meer dan twee eeuwen schuilkerk (gebouwd in 1654, achter een magazijn genaamd ‘De Krijtberg’), kwam deze glorieuze neogothische kerk er in 1883, als een soort explosie na meer dan twee eeuwen ingehouden geloof, als expressie van rijkdom na armoede. Weer hondervijftig jaar later lokt deze kerk vele passanten die leven in een tijd van gelovige onwetendheid ofte analfabetisme en tegelijk van honger naar betekenis en zin, pelgrims van hoop, ook een tijd van terugkerenden nadat men in een ver verleden gedoopt en gevormd werd.

Het is dan ook een internationale kerk: vroeger werden ontelbare missionarissen van de Lage Landen gezonden naar het verre oosten, zoals Xaverius; nu komen passanten en expats uit de hele wereld naar hier - een soort pelgrimskerk

De kerk zal worden geleid door een rector die niet alleen staat: niet één priester maar meerdere priesters, ja nu ook even een diaken, zoveel vrijwilligers met als spin in het web Gerwin, zoveel verschillende muzikanten in deze sacrale ruimte: koor, cello, orgel, gregoriaans, Engelse liederen… Als muzikant ben ik daar extra gevoelig voor.

Ook het kerkgebouw staat niet alleen, want aan de ene kant is het geflankeerd door een huis met een door Wouter Blesgraaf en Bastiaan van Rooijen verjongde jezuïetencommuniteit, en langs de andere kant de jonge groep christenen van Living Stones die zich ignatiaans vormen door te werken, vorming én dagelijkse dienst van bidden, zingen en mensen gidsen, in deze kerk. Want eerst maakt de mens een huis, en dan vormt het huis de mens.

Het belang van katholiciteit, belang van betrokken zijn op een geheel: kataholou, in een tijd van doorgeslagen nationalismen in alle continenten… - belang van dat ene geloof in Jezus Christus dat mag verschijnen in zoveel culturen en spiritualiteiten – deze Kerk staat ook voor de Universele Kerk zoals ze ook verschijnt in de Universele Sociëteit van Jezus. Deze verten, deze universaliteit wordt uiteraard opgeroepen door de figuur van Xaverius die de rector als zijn staf vergezelt. Het is van een verrassende actualiteit.

De huidige wereldcontext met zijn vele vormen van geweld maakt ook duidelijk dat we niet mogen vergeten dat inderdaad God niet alleen Liefde is – er zijn veel vormen van Liefde; God is ook Gerechtigheid – wij kunnen inderdaad in deze tijd niet niet spreken over God als gerechtigheid, zoals klinkt in de eerste lezing van Amos: Hoort toe, gij die de armen verdrukt en de misdeelden in het land verdelgt… Dan kopen wij de kleine man voor geld, de arme voor een paar schoenen, en verhandelen wij zelfs de afval van ons koren’. Ook In de tussenzang van vandaag (Ps 113) klinkt deze God van gerechtigheid door: Die machtelozen tilt uit het stof, van vuilnishopen de armen weghaalt’

Ik besluit. Wat een schat valt er in de handen van de nieuwe rector die als een huisvader uit zijn schat oud én nieuw tevoorschijn zal halen.

Hartelijk dank, Jan, hartelijk gefeliciteerd, Marc, met deze zending.