HomilíaKrijtbergPaaszondag
Ver y creer
Traducción automática, verificada de forma independiente · Zien en geloven
Muy temprano el primer día de la semana, cuando todavía estaba oscuro, María Magdalena llegó al sepulcro. Así comienza el Evangelio de Pascua. Cuando todavía estaba oscuro: estas palabras recuerdan el primer versículo del libro del Génesis: La tierra era todavía caos y desierta, y la oscuridad cubría el abismo. Muerte y oscuridad: ¿es ese el final de la historia de Jesús?
La pasión y la muerte de Jesús se describen extensamente, con todo tipo de detalles, en los cuatro evangelios. Suena como un relato histórico. Su crucifixión es en cualquier caso un hecho histórico. También un ‘forasterero’ como el historiador romano Tácito escribe sobre Cristo, que bajo el reinado de Tiberio había sido condenado a muerte por el gobernador Poncio Pilato.
Pero en el evangelio de hoy sobre el sepulcro de Jesús se cuenta una historia muy distinta, aunque comienza como un relato ordinario. María Magdalena llegó al sepulcro. En las culturas antiguas las mujeres tenían tareas especiales respecto a los muertos. Así, el llanto por los muertos era tarea de las mujeres; piense usted en la actuación de las plañideras cuando alguien había muerto. No es de extrañar, pues, que antes del amanecer encontremos a María Magdalena junto al sepulcro de Jesús. Pero entonces ocurre algo que no es normal: vio que la piedra de la apertura del sepulcro había sido quitada. Inmediatamente llamó a Simón Pedro y al otro discípulo a quien Jesús amaba, porque según las normas de aquel tiempo se necesitaban dos testigos varones para confirmar su observación. También Pedro y el otro discípulo van a verlo.
En el ver de María y de los dos discípulos se puede percibir un crecimiento. Estos tres ven cada vez más: María Magdalena ve el sepulcro vacío, después el otro discípulo ve los lienzos tendidos, a continuación Pedro ve los lienzos y el paño que había cubierto el rostro de Jesús, enrollado aparte en otro lugar. También ven cada vez de otra manera: no solo aumenta la cantidad de lo visto, sino también la calidad del ver. En la traducción española solo se habla de ‘ver’. Pero en el texto original, el griego, se usan tres verbos diferentes. Comienza con un ver superficial: la percepción de María Magdalena de la piedra quitada, y la percepción del otro discípulo de los lienzos. Este es un ver que no produce comprensión. Se le atribuyen conclusiones erróneas: María Magdalena pensó en un robo del cadáver; el otro discípulo solo vio y dejó de sacar más consecuencias. Pero Pedro vio más y con mayor exactitud: contempló no solo las vendas, sino también el sudario, que estaba enrollado aparte. Pero tampoco él le atribuye más conclusiones. Finalmente, el otro discípulo vio también las vendas y el sudario. Pero en él el ver se convirtió en un comprender. La vista se convirtió en perspicacia y comprensión. Lo que el otro discípulo vio se indica en las últimas frases del evangelio: Él vio y creyó. Porque todavía no habían comprendido según la Escritura que él debía resucitar de entre los muertos. Su ver era una fe. Él creyó en la Escritura. Creyó en la historia del Dios liberador, siempre fiel y dador de vida. Esta historia trata de Dios, que tiene la última palabra y que no entrega a su justo a la muerte, como se ora en un salmo:
Usted no me entrega al reino de los muertos ni deja que su siervo fiel vea el sepulcro (Sal. 16,10). Esto vale por excelencia para Jesús. No fue el sepulcro vacío, sino la Escritura lo que llevó al otro discípulo a la comprensión. El sepulcro vacío no es la causa de la fe en la resurrección; no la precede, sino al revés: la fe en la resurrección se expresa después con la ayuda de la imagen del sepulcro vacío.
Llama la atención que el ver creyente se atribuya a ese otro discípulo. ¿Quién es ese otro, ese discípulo anónimo y misterioso a quien Jesús amaba tanto? No es el apóstol Juan, que no se menciona en ninguna parte del evangelio de Juan, sino una figura ideal, el discípulo ideal, que se presenta al lector como una figura de identificación. Jesús lo amaba, y él amaba a Jesús. Esto último se deduce del hecho de que estuvo con Jesús en momentos decisivos. En la Última Cena estaba recostado a la mesa junto a Jesús (Jn. 13,23) y estuvo de pie junto a la cruz (Jn. 19,26). Como se ha dicho, este discípulo fue designado como el discípulo a quien Jesús amaba. Jesús amaba a ese discípulo y ese discípulo amaba a Jesús. ‘Amar’ no designa una relación afectiva, sino una relación de confianza y entrega. Venía de ambas partes: a la confianza del uno respondía la confianza del otro. Se dice que el amor es ciego, pero usted puede decir igualmente: el amor hace ver; cuando usted ama a alguien, ve más.
Ya hemos visto que la muerte de Jesús en la cruz es un hecho histórico y que su pasión y su muerte se describen extensamente en los evangelios, pero que su resurrección no se describe. Lo mismo ocurre en el arte. Sobre todo desde la Baja Edad Media su pasión ha sido representada con todo tipo de detalles atroces, una tradición que se continúa incluso en una película como The Passion de Mel Gibson. Pero la resurrección de Jesús queda fuera de la imagen. A veces sí vemos en pinturas cómo Cristo, vivo y bien, sale de su sarcófago o flota sobre él. Pero el acontecimiento mismo no lo vemos. Su resurrección, por tanto, no es un hecho histórico representable como la crucifixión. Es un acontecimiento de un orden completamente distinto, un acontecimiento en el que el cielo irrumpe en la tierra, el comienzo de la nueva creación. Pero aquí no hay nada que ver y nada que probar. Las cosas terrenas son perceptibles con los sentidos, usted puede reflexionar sobre ellas con su razón y sacar sus conclusiones. Pero cuando se trata de un misterio invisible como la resurrección, usted solo puede creer y esperar y amar, ver con los ‘sentidos’ de la fe, la esperanza y el amor.
Pero la fe, la esperanza y el amor no son puramente espirituales. Creer, esperar y amar usted lo hace también con sus manos y sus pies. La historia del sepulcro vacío significa: no se quede usted parado junto al sepulcro, vuelva a casa; allí puede usted encontrar al Señor resucitado. Él está allí donde las personas significan algo una para otra, donde las personas se dan algo unas a otras, donde las personas se ayudan mutuamente.
El nuevo día nace en la oscuridad; poco a poco llega la luz. Así fue el primer día de la creación. Así fue también la mañana de Pascua, el primer día de la nueva creación. Y así es también este Domingo de Pascua. Cada año celebramos que también nosotros podemos ver la luz y que, por así decirlo, somos creados de nuevo y renacemos.
Texto original · Neerlandés
Zien en geloven
Vroeg op de eerste dag van de week, toen het nog donker was, kwam Maria Magdalena bij het graf. Zo begint het Paasevangelie. Toen het nog donker was: deze woorden doen denken aan het eerste vers van het boek Genesis: De aarde was nog woest en doods, en duisternis lag over de oervloed. Dood en duisternis: is dat het einde van het verhaal van Jezus?
Jezus’ lijden en sterven worden in de vier evangelies uitvoerig, met allerlei details, beschreven. Het klinkt als een historisch relaas. Zijn kruisiging is in ieder geval een historisch feit. Ook een ‘buitenstaander’ als de Romeinse historicus Tacitus schrijft over Christus, die onder de regering van Tiberius door de landvoogd Pontius Pilatus ter dood was gebracht.
Maar in het evangelie van vandaag over het graf van Jezus wordt een heel ander verhaal verteld, al begint het als een gewoon relaas. Maria Magdalena kwam bij het graf. In oude culturen hadden vrouwen speciale taken met betrekking tot de doden. Zo was het bewenen van de doden vrouwenwerk, denk maar aan het optreden van klaagvrouwen wanneer iemand was gestorven. Het is dus niet verwonderlijk dat we vóór dag en dauw Maria Magdalena bij het graf van Jezus aantreffen. Maar dan gebeurt iets dat niet normaal is: ze zag dat de steen van de opening van het graf was weggehaald. Zij haalde er meteen Simon Petrus bij en de andere leerling van wie Jezus hield, omdat volgens de toenmalige voorschriften twee mannelijke getuigen nodig waren om haar waarneming te bevestigen. Ook Petrus en de andere leerling gaan het zien.
In het zien van Maria en de twee leerlingen is een groei waar te nemen. Deze drie zien steeds meer: Maria Magdalena ziet het lege graf, daarna ziet de andere leerling de linnen doeken liggen, vervolgens ziet Petrus de linnen doeken en de doek die Jezus’ gezicht bedekt had, apart opgerold op een andere plek. Ze zien ook steeds anders: niet alleen de kwantiteit van het geziene, maar ook de kwaliteit van het zien neemt toe. In de Nederlandse vertaling wordt alleen gesproken van 'zien'. Maar in de oorspronkelijke, Griekse tekst worden drie verschillende werkwoorden gebruikt. Het begint met een oppervlakkig zien: het waarnemen van Maria Magdalena van de weggehaalde steen, en het waarnemen door de andere leerling van de linnen doeken. Dit is een zien dat geen begrip oplevert. Er worden verkeerde conclusies aan verbonden: Maria Magdalena dacht aan grafroof, de andere leerling zag alleen maar en liet verdere gevolgtrekkingen achterwege. Maar Petrus zag meer en accurater: hij aanschouwde niet alleen de zwachtels, maar ook de zweetdoek, die apart was opgerold. Maar ook hij verbindt er verder geen conclusies aan. Ten slotte zag ook de andere leerling de zwachtels en de zweetdoek. Maar bij hem werd het zien een inzien. Het zicht werd inzicht en begrip. Wat de andere leerling zag wordt aangegeven in de laatste zinnen van het evangelie: Hij zag het en geloofde. Want ze hadden uit de Schrift nog niet begrepen dat hij uit de dood moest opstaan. Zijn zien was een geloof. Hij geloofde in de Schrift. Hij geloofde in het verhaal van de bevrijdende, altijd trouwe en leven gevende God. Dit verhaal gaat over God, die het laatste woord heeft en die zijn gerechte niet prijsgeeft aan de dood, zoals in een psalm
gebeden wordt: U levert mij niet over aan het dodenrijk en laat uw trouwe dienaar het graf niet zien (ps. 16:10). Dit geldt bij uitstek voor Jezus. Het is niet het lege graf, maar de Schrift waardoor die de andere leerling tot inzicht werd gebracht. Het lege graf is niet de oorzaak van het verrijzenisgeloof, het gaat er niet aan vooraf, maar omgekeerd: het geloof in de opstanding wordt achteraf uitgedrukt met behulp van het beeld van het lege graf.
Het is opvallend dat het gelovige zien wordt toegeschreven aan die andere leerling. Wie is die andere, die anonieme en geheimzinnige leerling van wie Jezus veel hield? Het is niet de apostel Johannes, die nergens wordt genoemd in het Johannesevangelie, maar een ideaalfiguur, de ideale leerling, die aan de lezer wordt voorgehouden als een identificatiepersoon. Jezus hield van hem, en hij hield van Jezus. Dat laatste blijkt uit het feit dat hij op beslissende ogenblikken bij Jezus was. Bij het laatste avondmaal lag hij naast Jezus aan tafel aan (Joh. 13:23) en hij stond onder het kruis (Joh. 19:26). Zoals gezegd werd deze leerling aangeduid als de leerling van wie Jezus veel hield. Jezus hield van die leerling en die leerling hield van Jezus. ‘Houden van’ duidt niet op een affectieve relatie, maar op een relatie van vertrouwen en overgave. Het kwam van twee kanten: aan het vertrouwen van de een beantwoordde het vertrouwen van de ander. Ze zeggen wel: liefde maakt blind, maar je kunt evengoed zeggen: liefde maakt ziende, als je van iemand houdt zie je meer.
We hebben al gezien dat de kruisdood van Jezus een historisch feit is en dat zijn lijden en sterven uitvoerig worden beschreven in de evangeliën, maar dat zijn opstanding niet wordt beschreven. Dat is ook in de kunst het geval. Vooral sinds de late Middeleeuwen is zijn lijden tot in allerlei gruwelijke details weergegeven, een traditie die wordt voortgezet tot in een film als The Passion van Mel Gibson. Maar Jezus’ opstanding blijft buiten beeld. Wel zien we soms op schilderijen hoe Christus levend en wel uit zijn sarcofaag stapt of erboven zweeft. Maar de gebeurtenis zelf zien we niet. Zijn opstanding is dan ook niet een afbeeldbaar, historisch feit zoals de kruisiging. Het is een gebeurtenis van een heel andere orde, een gebeurtenis waarbij de hemel op aarde doorbreekt, het begin van de nieuwe schepping. Maar hier valt niets te zien en niets te bewijzen. Aardse dingen zijn waarneembaar met je zintuigen, je kunt erover nadenken met je verstand en je conclusies trekken. Maar als het gaat over een onzichtbaar mysterie als de opstanding, kun je alleen maar geloven en hopen en liefhebben, zien met de ‘zintuigen’ van geloof, hoop en liefde.
Maar geloof, hoop en liefde zijn niet louter geestelijk. Geloven, hopen en liefhebben doe je ook met je handen en voeten. Het verhaal van het lege graf betekent: blijf niet bij het graf staan, keer terug naar huis, daar kun je de verrezen Heer vinden. Hij is daar waar mensen iets voor elkaar betekenen, waar mensen iets voor elkaar over hebben, waar mensen elkaar helpen.
De nieuwe dag wordt geboren in duisternis, langzamerhand wordt het licht. Dat was zo op de eerste scheppingsdag. Dat was ook zo op Paasmorgen, de eerste dag van de nieuwe schepping. En dat is ook zo op deze Paaszondag. Ieder jaar vieren we dat ook wij het licht mogen zien en als het ware opnieuw geschapen en herboren worden.
Abrir el PDF · p. 1 ↗De: hoja de homilía · 20 de abril de 2025
Texto íntegro, reproducido con permiso de la parroquia. (PDF, 2 páginas)