HomilyKrijtbergDoop van de Heer
This is my beloved son, in him i find delight
Automatic translation, independently checked · Dit is mijn geliefde zoon, in hem vind ik vreugde
John preached a baptism of repentance in the Jordan. Jesus too comes to John to be baptized. But John protests: I ought to be baptized by you, and do you come to me? But Jesus answered: Let it be so now, for thus it is fitting for us to fulfil all righteousness.
Righteousness: what is that? To begin with, you must distinguish between the righteousness of God and the righteousness of human beings. God's righteousness means that God acts justly, without partiality. It means that He takes the side of people who are wronged: the oppressed, the poor, widows and orphans, strangers. It also means that God condemns injustice, evil. He takes sin seriously. But at the same time He wants to undo man's guilt, for He is gracious and forgiving.
I quote a psalm in which it is sung that God gives justice to the oppressed, and does not repay us according to our sins:
The LORD works righteousness, He gives justice to the oppressed... The LORD is merciful and gracious, slow to anger and abounding in steadfast love... He does not deal with us according to our sins, nor repay us according to our iniquities (Ps. 103:6,8,10).
Both, John and Jesus, point to God's righteousness, but each places his own accents. John proclaims the impatient God of judgement: Even now the axe is laid to the root of the trees; every tree that does not bear good fruit is cut down and thrown into the fire (Mt. 3:10). But Jesus will proclaim the patient God, who makes his sun rise on the good and the evil, and lets it rain on the just and the unjust (Mt. 5:45). God does not leave evil to run its course, but gives the sinner time and the chance to convert.
To God's righteousness the righteousness of man must correspond. John and Jesus both corresponded to God's righteousness. We heard that in the gospel reading: thus it is fitting for us – John and Jesus themselves – to fulfil all righteousness.
The gospel gives a picture of the righteous Jesus by referring to the figure of the servant from the first reading, from Isaiah. Exactly the same is said of Jesus and of the servant: in him I find delight. Thus the gospel reading ends, and thus the reading from Isaiah begins. I quote from the first reading:
Behold my servant... in him I delight... He will not cry or lift up his voice... a bruised reed he will not break, and a faintly burning wick he will not quench... He will not grow faint or be discouraged until he has established justice in the earth; and the coastlands wait for his teaching... I... give you as a light to the nations, to open the eyes that are blind, to bring out the prisoners from the dungeon.
As said: the servant from the first reading serves as a profile sketch of Jesus: no violence and retribution, but forgiveness and peace. While a voice from heaven says of Jesus: in him I find delight, the Spirit of God descends upon him like a dove. The Spirit of God, who in the beginning of creation hovered over the chaotic primeval waters (Gen. 1:2), now hovers over the water of the Jordan, as if to indicate that a new creation and a new Adam are at hand, a new human being, the human being as intended by God.
The baptism of the Lord is depicted on the icon printed in the missalette. An icon is a window onto another world. On the icon of the baptism of Jesus we see him standing in the water, as a new Adam. On one side John the Baptist, with the axe that lies at the root of the tree. On the other side angels. Heavenly light is indicated by the golden background and by the rays of light that descend from above upon the one being baptized.
The main figure on an icon is always depicted facing front; he looks at you, so that there is personal contact between him and the beholder. The person depicted is, so to speak, present in his image. With reverence and affection icons are kissed and incensed. On the icon of the baptism of the Lord, the one being baptized looks at us, but he asks more of us than veneration alone. What does he ask of us?
He calls us, like him, to fulfil righteousness, to follow him as fellow servants, so that in his wake we may create order in a chaotic world, to bring peace. Peace in our own immediate surroundings, but also peace in a world of war, violence and revenge. This in the awareness that every act of righteousness, however ordinary, however small and invisible, makes the world better.
I have tried to keep my sermon as short as possible. Yet I want to add an afterword, because today I celebrate that I was ordained a priest fifty years ago. Fifty years ago I wrote a short piece in Het Torentje on the occasion of my ordination. Het Torentje is the newsletter of the Christus Geboorte church. In that church, which has since been demolished, I was ordained a priest. I quote from that piece, because I still stand behind it:
Gone are the ignorance, the certainty and the enthusiasm of when I entered as an 18-year-old (into the order of the Jesuits). Since then I have learned to appreciate other ways...; since then many certainties turned out to be true differently than in the days of the rich Roman-Catholic past, which in the meantime has become for one an object of youthful sentiment, for another a period he recalls with a certain resentment, for a third perhaps simply past tense, arousing neither tenderness nor bitterness...
Yet I continue to believe in the path once taken and want to function as a priest and Jesuit in the service of the ideals as indicated in the gospel... It is the priest's function to give voice to these values, to be approachable about those values.
All kinds of questions live in people. An artist can evoke these in a non-verbal way. As for the pastor: if he is to give something of an answer,... then he will in one way or another recall Jesus Christ to mind as the exemplar of God-with-us, as an example of humanity, as a programme for one's own life.
After 50 years I note that I can still stand behind these words.
I have tried to make my vocation come true as a priest-art historian. A colleague priest-art historian wrote to me on the occasion of my ordination that he hoped I would be able to devote myself permanently to the study of Christian iconography, a study that also enriched his priestly life. For him, in any case, it meant an enormous support in times of change.
Another wrote to me 50 years ago that study can help one to remain calm and yet engaged amid everything that happens in thought and action: you learn to distinguish the essential that lies hidden behind so many and such different forms. In that spirit I have examined how faith was depicted in various periods and have tried to function both as a priest and as an art historian. In any case, I may be grateful that today I can celebrate this 50th anniversary in this church.
Original text · Dutch
Dit is mijn geliefde zoon, in hem vind ik vreugde
Johannes doopte in de Jordaan een doopsel van bekering. Ook Jezus komt naar Johannes toe om gedoopt te worden. Maar Johannes sputtert tegen: Ik zou door u gedoopt moeten worden, en dan komt U naar mij? Maar Jezus antwoordde: Toch moet je het doen, want zo dienen wij de gerechtigheid geheel en al tot vervulling te brengen.
Gerechtigheid: wat is dat? Je moet om te beginnen onderscheid maken tussen de gerechtigheid van God en de gerechtigheid van mensen. Gods gerechtigheid betekent dat God rechtvaardig handelt, zonder partijdigheid. Het houdt in dat Hij het opneemt voor mensen aan wie onrecht wordt aangedaan: de misdeelden, de armen, weduwen en wezen, vreemdelingen. Het betekent ook dat God het onrecht, het kwaad, veroordeelt. Hij neemt de zonde serieus. Maar tegelijkertijd wil Hij de schuld van de mens teniet doen, want Hij is genadig en vergevingsgezind.
Ik citeer een psalm waarin wordt gezongen dat God recht verschaft aan de verdrukten, en ons niet vergeldt naar onze schuld:
De HEER doet wat rechtvaardig is, Hij verschaft recht aan de verdrukten... Liefdevol en genadig is de HEER, Hij blijft geduldig en groot is zijn trouw... Hij straft ons niet naar onze zonden, Hij vergeldt ons niet naar onze schuld (103:6.8.10).
Beiden, Johannes en Jezus, wijzen op Gods gerechtigheid, maar ieder legt eigen accenten. Johannes verkondigt de ongeduldige God van het oordeel: De bijl ligt al aan de wortel van de boom: iedere boom die geen goede vruchten voortbrengt, wordt omgehakt en in het vuur geworpen (Mt. 3:10). Maar Jezus zal de geduldige God verkondigen, die zijn zon laat opgaan over goede en slechte mensen en die het laat het regenen over rechtvaardigen en onrechtvaardigen (Mt. 5:45). God laat het kwaad niet op zijn beloop, maar geeft de zondaar de tijd en de kans om zich te bekeren.
Aan Gods gerechtigheid dient de gerechtigheid van de mens te beantwoorden. Johannes en Jezus beantwoordden beiden aan de gerechtigheid van God. Dat hoorden we in de evangelielezing: zo dienen wij – Johannes en Jezus zelf - de gerechtigheid tot vervulling te brengen.
Het evangelie geeft een beeld van de gerechte Jezus door te verwijzen naar de gestalte van de dienaar uit de eerste lezing, uit Jesaja. Van Jezus en de dienaar wordt exact hetzelfde gezegd: in hem vind ik vreugde. Zo eindigt de evangelielezing en zo begint de lezing uit Jesaja. Ik citeer uit de eerste lezing:
Hier is mijn dienaar... in hem vind Ik vreugde... Hij schreeuwt niet, hij verheft zijn stem niet... het geknakte riet breekt hij niet af, de kwijnende vlam zal hij niet doven... Hij zal niet uitdoven en breken tot hij op aarde het recht heeft gevestigd; de eilanden zien naar zijn onderricht uit... Ik... maak je tot een licht voor alle volken, om blinden de ogen te openen, om gevangenen te bevrijden uit de kerker.
Zoals gezegd: de dienaar uit de eerste lezing geldt als een profielschets van Jezus: geen geweld en vergelding, maar vergeving en vrede. Terwijl een stem uit de hemel over Jezus zegt: in hem vind ik vreugde, daalt de Geest van God als een duif op hem neer. De Geest van God, die in het begin van de schepping over de chaotische oervloed zweefde (Gen. 1:2), zweeft nu boven het water van de Jordaan als om aan te geven dat er sprake is van een nieuwe schepping en een nieuwe Adam, een nieuwe mens, de mens zoals door God bedoeld.
De doop van de Heer is weergegeven op de icoon die is afgedrukt op het misboekje. Een icoon is een venster op een andere wereld. Op de icoon van de doop van Jezus zien we hem staan in het water, als een nieuwe Adam. Aan de ene kant Johannes de Doper, met de bijl die aan de wortel van de boom ligt. Aan de andere kant engelen. Hemels licht wordt aangeduid door de gouden achtergrond en door de lichtstralen die van boven op de dopeling neerdalen.
De hoofdpersoon op een icoon is altijd weergegeven in vooraanzicht, hij kijkt je aan, zodat er persoonlijk contact is tussen hem en de beschouwer. De afgebeelde is om zo te zeggen in zijn beeltenis aanwezig. Met eerbied en genegenheid worden iconen gekust en bewierookt. Op de icoon van de doop van de Heer kijkt de dopeling ons aan, maar hij vraagt meer van ons dan verering alleen. Wat vraagt hij van ons?
Hij roept ons op om evenals hij de gerechtigheid te vervullen, om hem te volgen als mededienaren, om zo in zijn kielzog orde te scheppen in een chaotische wereld, om vrede te brengen. Vrede in onze eigen, onmiddellijke omgeving, maar ook vrede in een wereld van oorlog, geweld en wraak. Dit in het besef dat iedere daad van gerechtigheid, hoe gewoon, hoe klein en onzichtbaar ook, de wereld beter maakt.
Ik heb geprobeerd mijn preek zo kort mogelijk te houden. Toch wil ik nog een nawoord toevoegen omdat ik vandaag vier dat ik vijftig jaar geleden tot priester ben gewijd. Vijftig jaar geleden heb ik in het Torentje een stukje geschreven naar aanleiding van mijn wijding. Het Torentje is het mededelingenblad van de Christus Geboortekerk. In deze kerk, die intussen is afgebroken, ben ik tot priester gewijd. Ik citeer uit dat stukje, omdat ik er nog steeds achter sta:
Voorbij zijn de onwetendheid, de zekerheid en het enthousiasme van toen ik als 18-jarige intrad (in de orde der jezuïeten). Sindsdien ben ik andere wegen gaan leren waarderen...; sindsdien bleken vele zekerheden anders waar te zijn dan in de tijd van het rijke Roomse verleden, dat intussen voor de één voorwerp van jeugdsentiment is geworden, voor de ander een periode, waar hij met een zeker ressentiment aan terugdenkt, voor een derde misschien gewoon voltooid verleden tijd, die noch vertedering, noch verbittering oproept...
Toch blijf ik in de eens ingeslagen weg geloven en wil ik als priester en Jezuïet functioneren in dienst van de idealen zoals die in het evangelie zijn aangegeven... Het is de functie van de priester om deze waarden te verwoorden, om aanspreekbaar te zijn over die waarden.
In mensen leven allerlei vragen. Een kunstenaar kan deze oproepen, op een niet-verbale wijze. Wat de pastor betreft: als hij iets van een antwoord zal geven,... dan zal hij op de een of andere manier Jezus Christus in herinnering brengen als toonbeeld van God-met-ons, als voorbeeld van menselijkheid, als program voor eigen leven.
Na 50 jaar constateer ik dat ik nog steeds achter deze woorden kan staan.
Ik heb geprobeerd om mijn roeping waar te maken als priester-kunsthistoricus. Een collega priesterkunsthistoricus schreef mij bij gelegenheid van mijn wijding dat hij hoopte dat ik mij blijvend zou kunnen wijden aan de studie van de christelijke iconografie, een studie die ook zijn priesterleven verrijkte. Voor hemzelf betekende het in elk geval een enorm houvast in tijden van verandering.
Een ander schreef mij 50 jaar geleden dat studie kan helpen om rustig en toch geëngageerd te blijven bij alles wat er zich in denken en doen afspeelt: je leert het essentiële te onderscheiden dat achter zoveel en zo verschillende vormen schuilgaat. In die geest ben ik nagegaan hoe geloof in diverse perioden werd verbeeld en heb ik geprobeerd om zowel als priester en als kunsthistoricus te functioneren. Ik mag in ieder geval dankbaar zijn dat ik vandaag dit 50-jarig jubileum in deze kerk kan vieren.
Open the PDF · p. 1 ↗From: homily sheet · 11 January 2026
Full text, reproduced with the parish’s permission. (PDF, 3 pages)