Het graf van Petrus in Rome – deel 1

Tijdens zijn inauguratie liep paus Leo XIV aan het begin van de mis een trap af en stond een tijdje stil bij een nis met een icoon van Petrus. Weet u nog? En ik dacht, weten de kijkers wel dat ze inderdaad naar HET originele graf kijken, althans, het vooraanzicht daarvan. Ik ben daar geweest, in 1993, en mocht de opgravingen onder de Sint Pieter bezoeken, op zoek naar het graf.

Stel je voor: je bent archeoloog in de jaren '40 en mag van de paus onder de St. Pieter graven, op zoek naar het graf van Petrus. Een unieke kans om het hart van Rome te ontdekken. Wat verwacht je: een eenvoudig graf of een monument? De archeologen werkten van “buiten” naar “binnen”, maar ik begin bij het nulpunt; het graf. Dit wordt een reis in drie delen, waarvan hier het eerste deel.

De eerste eeuw

Tussen 41 en 54 na Christus worden Joden door keizer Claudius uit Rome verbannen. Na zijn dood komt Nero aan de macht. Wanneer Paulus eind jaren vijftig Rome bezoekt, wordt hij gearresteerd, maar mag hij verblijven in een huurwoning. Daar predikt hij twee jaar lang vrijelijk het evangelie. De eerste christelijke gemeenten in Rome bestaan vooral uit Joden.

Tijdens Paulus’ verblijf werkt Nero aan de uitbreiding van het circus van Caligula, dat later bekendstaat als het Circus van Nero. Om zijn grondgebied uit te breiden, laat hij familieleden zoals zijn tante Domitia uit de weg ruimen.

In 64 breekt er brand uit in Rome, vermoedelijk op bevel van Nero. Om de verdenking van zichzelf af te wenden, wijst hij de christenen aan als schuldigen. Deze groep, al impopulair vanwege hun afwijkende levenswijze, wordt zwaar gestraft. Eerst worden bekende leden gearresteerd, daarna volgen massale beschuldigingen van ‘haat tegen het menselijk geslacht’. De straffen zijn wreed: sommigen worden verscheurd door honden, anderen gekruisigd of verbrand als levende fakkels tijdens Nero’s spelen in zijn circus. De slachtoffers worden begraven in de necropolis Contactblad voor de gemeenschap van de Begijnhofkapel naast het circus. Volgens overlevering sterven Petrus en Paulus in het jaar 67. Omdat nietRomeinen vaak gekruisigd worden, is het aannemelijk dat Petrus op die manier is geëxecuteerd. Rond het jaar 200 ontstaat de traditie dat hij met het hoofd naar beneden is gekruisigd, uit nederigheid ten opzichte van Jezus. 9

Ook Petrus wordt begraven bij het circus.

De tweede eeuw

Op de helling van de Vaticaanse heuvel, te midden van een netwerk van gangen en graven, ontstaat rond het jaar 160 een bijzondere verering voor één graf. Op die plek wordt een rode muur gebouwd, waartegen een tropaion — een gedenkteken — wordt geplaatst. In een nis onder dit monument liggen de beenderen van de apostel Petrus.

Later wordt er een steunmuur aangelegd naast het tropaion, waarin gelovigen graffiti achterlaten die wijzen op de heilige betekenis van de plek en de connectie met Petrus. Ook worden er opvallend veel christenen in de directe omgeving begraven, wat de religieuze waarde van deze locatie verder onderstreept.

Pas in de 4e eeuw, als Constatijn keizer wordt, komt er een volgende ingrijpende wijziging. Dit zal ik de volgende keer bespreken.