Uit fratelli tutti

Op zondag, 13 juli mocht ik voorgaan tijdens een woord- en communieviering in onze kerk. Mijn overweging ging over de bekende tekst van de Barmhartige Samaritaan. Een paar dagen later was ik aanwezig bij de druk bezochte gespreksgroep “Als Parochianen in gesprek”. Het onderwerp was de vraag of je in deze tijd van internationale spanningen, waarin de landen zich meer en meer bewapenen, deze steeds toenemende bewapening kan en mag goedkeuren op grond van je Christen zijn.

Tijdens dit gesprek kwam op een gegeven moment de encycliek van Paus Franciscus, Fratelli Tutti aan de orde. Deze encycliek over de broederlijkheid en sociale vriendschap is opgehangen aan de parabel over de Barmhartige Samaritaan.

Omdat ik zo langs twee wegen weer in aanraking was gekomen met dat mooie verhaal over de Samaritaan ben ik de encycliek Fratelli Tutti weer eens gaan herlezen. In het eerste hoofdstuk somt Paus Franciscus zo’n beetje alles op wat er mis is in deze wereld, en daar word je niet vrolijk van. Hij heeft het in de paragrafen 37-39 over vluchtelingen, hoe er over hen gedacht wordt en wat daarmee mis is. Dat citaat van onze oude paus wil ik graag hier citeren ter overdenking.

Bepaalde populistische politieke regimes, net als bepaalde liberale economische visies, stellen dat een toestroom van migranten koste wat het kost voorkomen moet worden. Er worden ook argumenten aangevoerd voor de juistheid van de stelling dat hulp aan arme landen beperkt moet worden; door dat te doen zouden die landen een dieptepunt bereiken en op die manier gedwongen worden om de noodzakelijke bezuinigingsmaatregelen te nemen. Men realiseert zich blijkbaar niet dat achter dit soort abstracte en moeilijk te verdedigen uitspraken grote aantallen mensenlevens op het spel staan. Veel migranten zijn gevlucht voor oorlog, vervolging en natuurrampen. Anderen zoeken terecht naar kansen voor zichzelf en hun gezin. Ze dromen van een betere toekomst en willen de voorwaarden creëren om die te verwezenlijken.

Helaas worden anderen aangetrokken door de westerse cultuur, soms met onrealistische verwachtingen, die tot zware teleurstellingen kunnen leiden.

Gewetenloze mensenhandelaars, vaak gelinkt aan drugs- of wapenkartels, maken misbruik van de zwakke positie van migranten, die onderweg maar al te vaak te maken krijgen met geweld, mensenhandel, psychisch en fysiek misbruik en onnoemelijk lijden. Degenen die emigreren worden gescheiden van hun thuisomgeving en raken vaak ook cultureel en religieus ontworteld. Die breuk treft ook de gemeenschappen van herkomst, die hun krachtigste en meest ondernemende elementen verliezen, alsook de gezinnen, vooral wanneer een of beide ouders migreren en hun kinderen in het land van herkomst moeten achterlaten. Om die reden is het ook nodig om het recht om niet te emigreren, dat wil zeggen om in zijn vaderland te blijven, opnieuw te bevestigen.

Daarbij komt nog dat migratie in sommige gastlanden angst veroorzaakt, die vaak aangewakkerd en uitgebuit wordt voor politieke doeleinden. Dat kan leiden tot een xenofobe mentaliteit als mensen zich afsluiten en zich op zichzelf terugplooien. Daar moeten we vastberaden op reageren. Migranten worden niet beschouwd als mensen die net als anderen het recht hebben om volwaardig deel te nemen aan het maatschappelijke leven.

Men vergeet dat ze dezelfde intrinsieke waardigheid bezitten als ieder ander mens. Daarom zouden ze actoren van hun eigen verlossing moeten zijn. Niemand zal ooit openlijk ontkennen dat ze mensen zijn, maar in de praktijk, door onze beslissingen en de manier waarop we ze behandelen, laten we zien dat we ze als minderwaardig, minder belangrijk, minder menselijk beschouwen. Voor christenen is deze manier van denken en handelen onaanvaardbaar omdat het bepaalde politieke voorkeuren boven diepe overtuigingen van ons geloof plaatst: de onvervreemdbare waardigheid van elk menselijke persoon, ongeacht afkomst, ras of religie, en de hoogste wet van broederlijke liefde.