Relieken

Tweede Kerstdag was er weer een mooie uitzending 'Kerst in Rome' met Leo Fijen en Antoine Bodar. Het gesprek was een afwisseling van een gesprek van Leo met Antoine en het bekijken van het interieur van de prachtige aan de H. Maria gewijde Santa Maria Maggiore. De uitleg over wat er in de kerk te zien is eindigde in de crypte, waarin een kunstwerk van ontroerende schoonheid als reliek wordt bewaard: de kribbe waar de pasgeboren Jezus in zou hebben gelegen.

Dat bracht mij naar de prachtige tentoonstelling over relieken (of relikwieën) in het Catharijne Convent in Utrecht die overigens eind januari afliep. Dagblad Trouw vermeldt als niet-religieuze relikwieën in de tentoonstelling het bewaren van de as van het overleden dochtertje in een speeldoosje, in een ander geval twee zuurpotten die de overleden vader als kind maakte en een bidprentje met een haarlok van het overleden zoontje Joop.

Het begrip reliek staat voor lichaamsdelen, kledingstukken of persoonlijke gebruiksvoorwerpen die toebehoorden aan of worden geassocieerd met een heilige, martelaar of een ander heilig persoon. Ze vervullen een verbindende rol tussen God en de mens. Vroeger waren relieken uitsluitend religieus van karakter, tegenwoordig zijn er ook relieken met een nietreligieuze achtergrond.

Voor mij persoonlijk spreken het meest tot de verbeelding de lijkwade van Jezus in Turijn, waar Contactblad voor de gemeenschap van de Begijnhofkapel overigens met regelmaat aan de echtheid ervan wordt betwijfeld, de heilige tuniek van Jezus in Trier (zes keer getoond, het laatst op 13 mei 2012) en diens zweetdoek in Oviedo, Spanje. De heilige tuniek van Jezus, als naadloos geweven kledingstuk dat de soldaten bij zijn kruisiging niet wilden verdelen, staat voor Christus zelf. De verering ervan staat niet voor het kledingstuk, maar om het erachter staande beeld van Christus zelf.

Maar ook het niet vergane lichaam van Bernadette van Lourdes, de relieken van Adelbert van Egmond (diens schedel) in het altaar van de Sint-Adelbertabdij te Egmond Binnen en de relieken van de heilige Servatius in Maastricht zijn heel bekend.

In Leiden stond tot voor kort het schoolgebouw van het Agnes College, een eeuw geleden begonnen als de r.-k. meisjes-HBS, waarvan de Zusters van Liefde de leiding op zich namen. De heilige Agnes is op 13-jarige leeftijd in Rome om haar geloof omgebracht. De school had ook een eigen kapel. Bij de sloop van deze kapel ontfermde een oud-docent zich over de altaarsteen die in de container was beland. Korte 3 tijd later kwam bij het spontaan breken van de steen onverwacht, als wilde de steen zeggen: 'Negeer mij niet', een reliek te voorschijn, waar - nu goed bewaard door zijn zoon overigens - geen documentatie over beschikbaar is. Er zou toch wat over te vinden moeten zijn...

Waar tegenwoordig ook gesproken wordt over relieken met een niet-religieuze achtergrond realiseer ik mij dat ik er ook een heb. Dat is de blauwe kiel van mijn eind vorige eeuw overleden vader. Mijn vader was een landman en als kind en jongeling was ik veel met hem op het veld. Ik kan hem, ook nu nog, in zijn blauwe kiel zo uittekenen. De reliek van mijn vader zou ook zijn tabaksdoos of zijn zakhorloge hebben kunnen zijn. Maar voor mij is het de kiel, talloze malen gewassen, waarin iedereen hem kende en waarin hij zo vlijtig heeft gewerkt voor het gezin waarin ik opgroeide.